Anadolu ArkeolojisiArkeolojiArkeoloji KazılarıProtohistorya ve Önasya Arkeolojisi

Dünyanın Bilinen En Eski ve İlk Tapınağı: Göbeklitepe

Hikaye Öne Çıkanlar
  • Göbeklitepe'nin Keşfi
  • Doğum Yapan Kadın Figürlü Tablet
  • Göbeklitepe Sembolleri

Göbeklitepe sadece Türkiye’de değil; tüm dünyada bilinen ve merakla takip edilen tarih öncesi bir arkeolojik alandır. Şanlıurfa’daki bozkır bu gizemli ve ezber bozan Göbeklitepe’ye ev sahipliği yapıyor. Yaklaşık 12.000 yaşında olan Göbeklitepe’nin yapılış amacı açıklanamasa da insanlık tarihi için anahtar olabilecek kadar önemlidir.

Neolitik Çağ’da avcı-toplayıcıların inşa yeteneklerini ortaya koyan bir yapıdır ve dünya üzerindeki en eski tapınak olarak kabul edilir.

Göbeklitepe’nin  içinde bulunan odalar, kültler, geçiş yolları, heykeller ve hayvan figürleri alanın bilinen en eski tapınak olduğunu gün yüzüne çıkarıyor.

Göbeklitepe’yi kimlerin bulduğu bilinmiyor. Yapılan araştırmalar sonucu ilk yerleşik topluluklar tarafından yapıldığı ortaya çıkmıştır ve bu Göbeklitepe’yi en eski yerleşik yeri yapıyor.

Göbeklitepe’nin Keşfi

Göbeklitepe, 1960’lı yıllara dayansa da 1996 yılında arkeoloji dünyasına duyurulmuştur. Göbeklitepe’ye ait ilk bulgulara da Türk arkeolog Halet Çambel ve Chicago Üniversitesi’nden Robert Braidwood ulaşmıştır. Araştırmalarla birlikte Göbeklitepe’nin yeri ve bazı buluntular tespit edimiştir. Çıkarılan tespitler sonucu bilimsel yayınlar olmuştur ama kazı çalışmaları çok daha sonra yapılmıştır.

Doğum Yapan Kadın Figürlü Tablet

Göbeklitepe’nin 10 km. ilerisinde bulunan ağaç (dilek ağacı) henüz Göbeklitepe bulunmadan insanların kutsal saydığı yerlerden biriymiş. Çocuğu olmayan kadınlar da adak adayıp dua ediyorlarmış. Halen adak adamak ve hastalıklarından kurtulmak için dua etmek isteyenlerin devamlı uğradığı yerdir.

Göbeklitepe’deki heykel ve rölyeflerde tek bir çizim hariç sadece erkek betimlemeleri vardır. Ancak bulunan bir tablette bir kadının doğum sahnesi tasvir edilmiştir.

Göbeklitepe’de bulunan dilek ağacı ve doğum yapan kadın figürlü tablet burasının keşfi için büyük katkı sağlamıştır; fakat bunun tam tersini savunanlar da vardır. Birisi burasının kutsal olduğunu söylerken bazıları da tam tersini savunuyor.

Göbeklitepe Bazı Sembolleri

Göbeklitepe’nin her bir yapısında semboller bulunur. Yılan, yaban domuzu, tilki, leopar, turna ve kuş sembolleri en çok dikkat çekenleridir.

Göbeklitepe Dikilitaş 38 - Tilki, Erkek Yaban Domuzu ve Kuş Kabartması
Göbeklitepe Dikilitaş 38 – Tilki, Erkek Yaban Domuzu ve Kuş Kabartması

Lepoar ya da aslan olduğu düşünülen bu kabartma en yüksek kabartmadır.

Leopar ya da Aslan Kabartması ve Altta Yaban Domuzu
Leopar ya da Aslan Kabartması ve Altta Yaban Domuzu
Göbeklitepe Totem Direği.
Göbeklitepe’de bulunan totem direği

Göbeklitepe de yaşayan insanlar tonlara ağırlıktaki taşları bu tapınağa nasıl taşıdılar?

Göbeklitepe Bilim Kurulu Üyesi ve Karahantepe Kazı Başkan Prof. Karul’a göre bu şekilde düşünmek anlamsız ve yanlıştır. Çünkü bu insanlar tapınak ve dikilitaş yapacak bilgiye sahipseler bunları taşıyacak teknolojiye de sahiptirler. Bu duruma olağanüstü bir güç olarak bakmamak gereklidir.

Göbeklitepe de yaşayan insanlar neden yaptıkları yapıların üstünü örtüp gitmişler?

O dönemdeki konutlar toprağa gömülerek yapılırdı. İnsanlar kendini taşıyan duvarı inşa etmediler. Henüz o teknolojiye sahip değillerdi. Yapılar yapılma amacını tamamladıktan sonra bilinçli olarak içine molozlar atılıp bu yapıların içindeki yapılarla birlikte kapatılıp gelecek nesillere aktarılmak istendiğini gösteriyor.

Göbeklitepe’nin sadece %10’luk bir kısmı kazılmıştır. Kim bilir, kazıldıkça daha ne kadar etkileyici yapılar göreceğiz.

Nergis Ersoy

Arkeopedia Genel Yayın Yönetmeni. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Arkeoloji Bölümü Öğrencisi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu