AntropolojiPaleoantropolojiPaleontoloji

Anadolu’nun Bilinen En Eski İnsan Fosili: Kocabaş Fosili

Hikaye Öne Çıkanlar
  • Anadolu’nun bilinen en eski insan fosili
  • Tüberküloz hastalığının en erken örneği
  • Kocabaş fosili en az 1.2 milyon yaşında

İlk insanların Afrika’dan çıkarak tüm dünyaya yayılmasında kıtalar arası bir köprü görevi gören Anadolu’da, coğrafi konumuna rağmen paleoantropolojik çalışmaların kısıtlı olması nedeniyle az sayıda fosil insan kalıntıları bulunmuştur. Bununla birlikte son zamanlarda yapılan çalışmalarla iyi sonuçlar elde edilmiş; Anadolu’da, Paleolitik döneme tarihlendirilen insan fosili kalıntıları keşfedilmiştir. Bu keşif, Anadolu’nun göçlerde başrol oynadığını kanıtlamaktadır.

Paleolitik çağa ait yerleşim yerleri açısından Anadolu oldukça önemlidir. Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri Projesi verileri göre Anadolu’da 562 adet Paleolitik yerleşim alanı bulunmaktadır. Ancak bu yerleşimlerin çok azında çalışmalar yapılmıştır.

Anadolu’nun bilinen en eski insan fosili

Anadolu’da Paleolitik döneme ait bilinen en eski insan fosilinin bulunduğu yer Denizli’nin Kocabaş Köyü’dür. 2002 yılında Pamukkale Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. M. Cihat Alçiçek’in bölgede traverten ocaklarında yürüttüğü jeolojik araştırmalar sırasında bulunan fosil, bir kafatası kubbesine ait üç parçadan oluşmaktadır. Sağ parietal parçası, sağ frontal parçası ve sol parietal ile frontal kemiği birleşiminden oluşan tek bir kemik parçasından oluşan fosil kafatasının üst kısmı eksiktir.

Sınıflandırma sorunu paleoantropolojideki en büyük sorunlardan biridir. Kocabaş fosilinin de kesin olarak hangi tür altında sınıflandırılması gerektiği sorunu olmakla birlikte kafatası parçaları üzerinde yapılan metrik ölçülere ve bazı morfolojik özelliklere göre fosilin Homo Erectus olması gerektiği düşünülmüştür. Kocabaş fosilinin morfolojik açıdan Zhoukoudian mağarasında keşfedilen Homo Erectus kafataslarına çok yakın oldukları görülmüştür.

Tüberküloz hastalığının en erken örneği

Yapılan incelemelerde frontal kemiğin iç yüzeyindeki doku bozulmalarına dair izlerin tüberküloz kaynaklı olduğu ileri sürülmüştür. Bu hastalığın, bireyin koyu renk derisinin güneş ışınından yeteri kadar D vitamini alamadığı için meydana geldiği de düşünülmüştür. Tüberküloz hastalığının en erken örneği, Denizli’de bulunan Homo Erectus’a ait bu fosilin olduğu belirtilmiştir.

Bununla beraber bazı araştırıcılar, bu izlerin tüberküloz hastalığı ile ilgisinin olmadığını, gömü sonrası geçirilince süreçlerden kaynaklı olabileceğini söylemişlerdir. Ayrıca D vitamini eksikliğine kanıt olabilecek hiçbir izin olmadığını da savunmaktadırlar.

Frontal kemiğin iç yüzeyindeki lezyonlar
Fosil Kafatası Kemikleri
Kafatası kemikleri; (1) Sağ supraorbital torusun üstten görünüşü, (2) Sağ
supraorbital torusun karşıdan görünüşü, (3) Sol frontal ve parietal kemiklerin üstten görünüşü ve (4) Sağ parietal kemiğin üstten görünüşü

Kocabaş fosili en az 1.2 milyon yaşında

Denizli’de bulunan ve Anadolu’nun en eski insan fosili olan Homo Erectus fosilinin, traverten ocağında ele geçirildiği seviyede yapılan tarihlendirme çalışmaları, bu seviyenin 1.2 – 1.6 milyon yılları arasında olduğunu göstermiştir. Bu fosil kalıntısı, Homo cinsine ait Anadolu’da bulunmuş en eski insan fosili kalıntısı olmakla birlikte, göç yollarının aydınlatılmasında önemli bir keşif konumundadır.

Kaynak:
Aytek, A. İ. (2017), “Paleolitik Dönem Anadolu Fosil İnsan Buluntuları”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Dergisi, 34 , ss. 19-30
Aytek, A. İ. (2014), “Kocabaş Fosil İnsan Kalıntıları Üzerine Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Dergisi, 27 , ss. 65-80

Nergis Ersoy

Arkeopedia Genel Yayın Yönetmeni. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Arkeoloji Bölümü Öğrencisi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu